Composiet in de natuur

Deze week van Jan Willem (GBT, techniek voor windmolenbladen) een mooi voorbeeld gehoord uit de natuur dat duidelijk maakt waarom composiet zo licht en zo sterk kan zijn.
De meeste materialen hebben eigenschappen die in alle richtingen gelijk zijn. Bij een blokje plastic, aluminium, steen, staal, glas enzovoort maakt het niet uit hoe je er aan trekt. In alle richtingen is het even sterk. Met composiet is dat anders.

Het mooie voorbeeld van composiet in de natuur is een boom. In een boom lopen de houtnerven precies zo dat deze het beste de krachten kunnen opvangen. In de richting waar veel minder kracht wordt gevraagd, dwars op de lengte, lopen geen nerven en is het hout ook veel minder sterk.

Op deze manier worden ook producten in composiet ontworpen, alleen vezel daar waar nodig voor de krachten en vooral in de richting die nodig is Dat scheelt gewicht. Een bamboe stam gaat nog iets verder met gewichtsbesparing dan een boom. Bamboe (zoals iedereen wel weet) is hol van binnen. Alleen materiaal waar het ertoe doet, en alleen sterkte in de richting die ertoe doet.

Het bedrijf Leospar gaat nog een stapje verder. Het combineert het holle ontwerp van bamboe met het beste hout (licht, sterk en duurzaam) tot een geavanceerde lichtgewicht mast. Een mast voor klassieke schepen die heel lang meegaat, en/of een mast voor iemand die met z'n schip wedstrijden wil winnen. De natuur was ons voor met bamboe, maar deze holle mast vind ik daarop weer een innovatie.

IPC: Speeddaten

Interessant voor ondernemers die willen innoveren en niet vies zijn van een beetje samenwerken.
IPC staat voor Innovatie Prestatie Contract. Het is een instrument van SenterNovem om bedrijven aan te zetten tot samenwerken rond innovatie. Zie blog Preconcurrentieel en de daarin vermelde oratie van Dany Jacobs voor een uitleg over hoe EZ denkt over innovatiestimuleren.

Wat is de formule voor IPC?
50% subsidie op de eigen uren die aan innovatie worden besteed en vooral op de externe kosten die worden gemaakt voor apparatuur, materialen kennis inkoop e.d. met een totaal van maximaal 100K Euro per deelnemer (dus max 50K subsidie).
Echter, 20% van het bedrag moet worden gestoken in een gezamenlijke ontwikkeling tussen 2 of meer partijen. Partners in ........

IPC in de praktijk
Deze week was ik met zo'n 15 bedrijven op het kantoor van de NRK (kunststoffen branche organisatie) om IPC contracten te tekenen. De NRK maakt van de gelegenheid gebruik om de betrokken ondernemers onderling te laten netwerken en kennis uit te wisselen.

Niet alle bedrijven hadden op dat moment al een partner weten te vinden voor een gezamenlijke ontwikkeling. Geen samenwerking betekent geen subsidie.
Voor deze singels, maar ook voor de bedrijven die al een partner hadden, was een speeddate 'ingelamineerd'. Is dat een goede manier voor ondernemers om een partner te vinden?

Speeddaten
Wellicht anders dan veel singels op Speeddating weten ondernemers vrij aardig waarnaar ze op zoek zijn. Bovendien herkennen bewuste ondernemers snel een mooie kans als deze zich voordoet. Een ondernemer weet doorgaans snel wat hij/zij aan de andere ondernemer kan hebben, maar er zijn weinig gelegenheden om elkaar te ontmoeten.
Wat mij opvalt in deze setting: 'no-nonsense' en 'recht op het doel af' zijn de toegepaste vormen van beleefdheid.

Het daten, om zo vlak voor de indieningsdatum van de IPC een partner te vinden, ging uitzonderlijk goed. Ook ondernemers die al waren voorzien van een partners hebben zo nieuwe contacten gelegd en/of ideeën opgedaan.

De adviseur
Wat moet je nu als koppelaar, want zo zie ik soms mijn dienstverlening, op een speeddate bijeenkomst waar alle gasten elkaar goed weten te vinden?
Ik heb mijn laptop maar tevoorschijn gehaald en heb de snode ontwikkeling die zich ontrolde tussen de 2 ondernemers die voor mij zaten, voor ze opgeschreven. Ik maakte mezelf toch nog nuttig met wat kritische vragen om hun plannen concreter te krijgen. Partners vinden het de eerste keer vaak onwennig om... het papierwerk op de juiste manier in te vullen. Maar de praktijk valt mee. Bewijs: een aanzienlijk deel van de ondernemers deed het voor de 2e keer. 


De IPC staat juist bekend als een laagdrempelige regeling. De regeling kent een relatief geringe administratieve last. Bovendien kunnen de ingediende plannen van de partners gedurende haar 3 jaar looptijd worden aangepast aan de actualiteit. Dit is omdat het EZ gaat om het succes van de technologische ontwikkeling voor de bedrijven. Volgende keer gaan de ondernemers, NRK en Syntens meer tijd nemen om de plannen op te schrijven en gaan meer bedrijven, vanuit Groot Composiet en vanuit Syntens, hiermee geholpen worden.

Een succesvol jaar gewenst

Intussen al aardig wat bezoekers gehad. Dat weet ik omdat er ook een tellertje (ander woord voor spionage software) in de blog is geplaatst. Hiermee kan ik over de bezoekers onbehoorlijk veel onzinnige dingen te weten komen (denk aan operating systeem, gebruikte brouwser (wie gebruikt er Google Chrome?), soms de stad, de provider en zelfs de schermresolutie en kleurinstelling....).

Interessanter is om te zien hoe de blog wordt gebruikt, welke pagina's er worden gelezen en naar welke pagina wordt doorgeklikt. BTW misschien vallen de links te weinig op, ondanks de ietsje andere kleur. Bijvoorbeeld, het tellertje dat ik gebruik komt van deze site. De links in mijn tekst zijn niet altijd opvallend gekleurd doch, denk ik, de moeite van het natrekken waard; het geeft wat verdieping over de aangesneden onderwerpen.
Hopelijk vormen deze links, de kennis op deze pagina's en de eventuele samenwerking in Groot Composiet, een bijdrage aan een voor jullie allen enorm inspirerend en succesvol jaar.

Preconcurrentieel

Subsidies... voor veel ondernemers een lastig onderwerp. Er lijkt soms een pot met geld van de overheid speciaal voor je klaar te staan, maar bij nadere beschouwing, voldoe je niet aan de voorwaarden om er van gebruik te mogen maken. Shit, je bent innovatief als bedrijf en je hebt nog wel zoveel belasting betaald om die pot te vullen.

Ook het project Groot Composiet maakt gebruik van subsidiegeld. Zie waarom deze blog. Ook hier worden eisen gesteld aan de ingediende plannen en lukt het niet altijd om aan de gestelde eisen te voldoen. Soms sta ik als adviseur volledig achter een bepaalde ontwikkeling die een bedrijf wil opzetten, maar ik moet toch een ondernemer afraden door te zetten met zijn voorgenomen aanvraag voor subsidiëring door Groot Composiet. Na collegiaal overleg heb ik pas geleden het voortzetten van zo'n aanvraag afgeraden.
Onderstaand probeer ik als leidraad voor ondernemers de algemene "geest" (en niet de "letter") van subsidie regelingen weer te geven. Wellicht helpt dit om bij je eigen bedrijf goede kansen te signaleren en/of frustratie te voorkomen.
Uitgangspunten:

1. Technische vernieuwing is goed voor een bedrijf.
   Het gaat erom dat de vernieuwing inderdaad "nieuw" is voor het betreffende bedrijf (technologie, product, manier van zaken doen e.d.). Want het gaat om het belang voor het individuele bedrijf. We laten hier voor het gemak even buiten beschouwing dat er ook een bedrijven zijn die vooral niet moeten proberen te vernieuwen of juist eens wat minder moeten vernieuwen om te oogsten uit eerdere vernieuwing.
   
2. Samenwerking tussen bedrijven is goed voor bedrijven.
   Twee of drie weten meer dan één, mogelijk zijn ze complementair, mogelijk heeft het ene bedrijf de toegang tot een interessante markt en het andere de techniek. Het stimuleert en oefent bedrijven om de blik naar buiten te richten (bij grote bedrijven is dit probleem vaak veel ernstiger). Een welgemeend advies van een collega ondernemer heeft impact.
3. Samenwerking met een kennisinstituut of een onderwijs instelling is goed voor een bedrijf.
   Vaak ben ik het met deze stelling niet eens (zie FTR). Een instituut en een onderwijs instelling hebben een ander belang, andere tijdschalen, een andere drive, een ander tarief en een andere agenda. Vaak matcht dit niet met die van de onderneming. Zorg dat je de instelling goed in de houdgreep hebt, en zelf al heel goed hebt nagedacht over het probleem voordat je deze samenwerking aangaat. Graag reacties die tonen dat ik hier ongelijk heb,  want dan kan iedereen ervan leren.
4. Inkopen van advies en kennis is goed voor een bedrijf.
   Veel kennis en technologie is al beschikbaar. Vaak is het beter om dat te gebruiken (of te verbeteren) dan het wiel opnieuw uit te vinden. Ook dit stimuleert de blik naar buiten.
   

De overheid, EZ, heeft er geld voor over om deze uitgangspunten bij bedrijven te stimuleren. Immers deze uitgangspunten worden geacht goed voor de ondernemingen te zijn. Bij succes brengen ze uiteindelijk via diverse belastingen meer geld in het laadje van de BV Nederland. EZ wil graag goede ontwikkelingen bij bedrijven steunen, maar hoe weet een overheid dat het niet aan een dood paard trekt of het stervend paard nog een tijdje in leven houdt? Aan een dergelijk industriebeleid is al veel leergeld betaald, zie o.a. pag. 13-14  oratie Dany Jacobs 2009, maar zeer de moeite waard is het om de gehele oratie te lezen.
Tegenwoordig probeert de overheid juist geen invloed uit te oefenen op de beslissingen van bedrijven. Dat zou de marktwerking verstoren.

Als een bedrijf denkt succesvol de markt op te gaan met een nieuwe ontwikkeling dan is dat een commerciële beslissing van het bedrijf om dat wel of niet te doen. De overheid wil op deze keuze om de markt wel of niet op te gaan geen invloed uitoefenen. Een goed commercieel plan of een opdracht kan in principe met geleend geld van een bank worden gefinancierd. Als het plan echter innovatief is, zijn banken doorgaans voorzichtiger. Dan kan de overheid bijspringen met een risicodragend krediet, zie bijv. BMKB. Bij succes moet het krediet gewoon worden afgelost. Een door de overheid gegarandeerd krediet is geen subsidie omdat het gewoon wordt afgelost.
Hieruit moet duidelijk zijn dat de overheid niet verstorend wil/mag optreden in het concurrentieproces tussen bedrijven. Geen bedrijf mag door subsidie of steun worden voorgetrokken.

Wel probeert de overheid bedrijven aan te zetten en te helpen met het nemen van beslissingen die gebaseerd zijn op meer kennis, bijvoorbeeld door met subsidie voor een bedrijf de drempel voor het uitvoeren van een haalbaarheidsstudie te verlagen. Na een dergelijk haalbaarheidsonderzoek moet de ondernemer weer zonder subsidie de eigen commerciële afweging maken. Ook is het soms mogelijk om gesubsidieerd een nieuwe technologie te ontwikkelen (onder andere in het project Groot Composiet). Dit is eigenlijk te vergelijken met een haalbaarheidsonderzoek. Na die ontwikkeling kan een beter onderbouwd besluit genomen worden om wel of niet in die nieuwe techniek te investeren. De uiteindelijke vraag: "kan de ontwikkeling door het bedrijf werkelijk commercieel gemaakt worden?" moet niet door subsidie worden beïnvloed. Zo'n kijk op subsidie heeft ook zijn weerslag; stel nu dat een ondernemer een opdracht al binnen heeft, dan is bovengenoemd besluit feitelijk al genomen. In de ogen van de subsidiegever is er geen ondersteuning meer nodig om tot het beoogde, beter onderbouwde commerciële besluit te komen.

Als je denkt dat een van de bovengenoemde uitgangspunten toepasbaar is voor een project dat je overweegt uit te voeren, dan is het goed om contact te zoeken met adviseurs van Syntens én SenterNovem. Beide instellingen zijn er om ideeën verstandig verder te helpen.
Ook subsidie heeft ook een keerzijde. Bij een subsidie aanvraag (en krediet met overheidsborgstelling) moet er een redelijk plan geschreven worden. Dat valt niet altijd mee, met name als er nog veel onzekerheden zijn. Ook moet er vervolgens een administratie worden bijgehouden om aannemelijk te maken hoe het subsidiegeld is besteed. Soms kost dat meer moeite (en dus kosten) dan het de ondernemer waard is. Even goede vrienden.

Mooi in composiet !!??

Intussen heb ik door hoe er plaatjes kunnen worden toegevoegd. Bij deze enkele beloofde sexy plaatjes.

Composiet biedt een interessante ontwerpvrijheid. In de blob-architectuur kan dat van pas komen. Onderstaand enkele plaatjes van blob objecten die ik wel overweldigend vind.

Je moet als architect, of eigenlijk als gemeente, maar het lef hebben om zoiets met de klassieke oude binnenstad te harmoniëren.

Graz in Oostenrijk heeft dit in 2003 met haar kunsthaus aangedurfd. Aardig is ook de geïntegreerde, aan te sturen verlichting. Het is nog een beetje primitief (misschien moet ook in Oostenrijk een gebouwontwerp langs heel veel commissies) maar het geeft een nieuwe richting van mogelijkheden aan. Op bovenstaande foto is duidelijk dat het om redelijk kleine panelen gaat. Met Groot Composiet kunnen de panelen en de (geïntegreerde) verlichting zeker mooier. Zie ook het filmpje Kunsthaus bei nacht!!!!!!

Echt groot en uit één stuk is de bushalte "The Amazing Whale Jaw" die door Polyproducts is neergezet bij het Spaarne ziekenhuis in Hoofddorp























Ontwerp is van NIO Architecten, in 2003 het grootste composiet object uit één stuk.

Weet iemand wat momenteel het grootste composiet object is?

Groot Composiet componeren

Wat is nu Groot Composiet?
Met Composiet kun je mooie, slim ontworpen dingen maken; dus mag je verwachten dat je met Groot Composiet dat in de overtreffende trap kunt!
Composiet kennen we al heel lang, van carbon frame voor een mountainbike (dit is mijn fiets) tot polyester zeilboten. Composiet is per definitie een samengesteld materiaal. Misschien kun je het wel een gecomponeerd materiaal noemen; denk aan vezels (hennep, glas, carbon) in de richting van de voornaamste krachten en een of ander hars om het geheel bij elkaar te houden. Binnen deze definitie is een enorme variatie aan materialen mogelijk. Elk van de materialen in de samenstelling wordt dan (als men het goed doet) op zijn beste eigenschappen ingezet.
Groot Composiet, tegenover gewoon composiet, heeft technisch een aantal speciale uitdagingen. Bijvoorbeeld in een grote, zwaar belaste constructie moet soms een dikke laag vezels komen om de grote belasting op te vangen. Om alle vezels goed met elkaar te verlijmen, moet er een dik pakket van vezels in één keer vullen met hars. Dit moet natuurlijk zonder luchtbellen gebeuren en bovendien wordt een dik pakket warm bij het uitharden (exotherme reaktie). Het geheel mag dan niet te heet worden en bij afkoelen krimpt de hars vaak wat meer dan de andere materialen in de compositie, zoals de vezels. De vezels die gestrekt in hun lengterichting op trek worden belast, zouden dan net een beetje in elkaar gedrukt worden (wat niet de bedoeling is). Het is nog een hele kunst om dit proces tot een grote perfectie te beheersen. Vaak worden constructies  overgedimensioneerd om een veiligheidsmarge in te bouwen. Hoe beter de processen worden beheerst, hoe minder "onnodige" overdimensionering (dus grondstoffen, milieu en kosten besparing). Als we dat kunnen, wordt Nederland daar beter, schoner en hopelijk mooier van. Daarvoor is het project Groot Composiet met een groep partnerbedrijven opgezet.

Door in Noord-Holland (en ook een beetje daarbuiten) als groep composiet bedrijven samen te werken en kennis te ontwikkelen, proberen we grote composiet producten goed in de vingers te krijgen. Daarmee wordt ook voor grote objecten een esthetische en duurzamere oplossing geboden dan met aluminium, staal en beton.
Zie bijvoorbeeld de geplande aanbouw van het Stedelijk Museum.
Hiermee is niet gezegd dat we bij Groot Composiet streven naar systematische vervanging van aluminium, staal en beton. Het mooie van composiet is dat als op een bepaalde plek in de constructie aluminium, staal of beton de beste eigenschappen heeft, dan kan dat er mooi in "gecomponeerd" worden.

Voor de liefhebber, een voorbeeld van beste eigenschappen benutten:
Carbon (en ook glasvezel) kent geen vermoeiingsverschijnselen zoals staal of aluminium. Dit wil zeggen dat het na een hoeveelheid keren heen en weer buigen breekt. Wat levert dat voor constructievoordelen op? Denk bijvoorbeeld aan het draaipunt van de achtervering van een carbon fiets dat niet een normaal (pen-gat) scharnier hoeft te zijn. Het draaipunt van de achtervering van mijn fiets is gewoon de carbon achtervork. Dus geen apart scharnier dat speling kan krijgen, last van slip-stick heeft, minder stijf is, of toch voor de stijfheid zwaar is uitgevoerd.

PS. Op de duurzaamheid van composiet kom ik in een van de volgende blogs terug.

Moderne variant

Mee geweest op gesprek bij de bank van de ondernemer (aan de moeilijke kant van de euforie schaal zie waarom deze blog); wij waren er samen met de controller.

Definitie van een controller: "iemand met een riem om zijn broek én een bretels. Kans is dan kleiner dat de drager van de broek in zijn onderbroek komt te staan".

Deze definitie bleek niet meer up to date: een controller is niet meer altijd een man en bretels dragen is al heel lang niet meer in. Conclusie: in deze species zijn deze kenmerken nagenoeg uitgestorven.

Bij dit bank-gesprek was een geëvolueerde variant. Overigens een prima meedenkende en proactieve controller (ook een resultaat van natuurlijke selectie?) Een belangrijk, bepalend kenmerk van zijn "species" was behouden gebleven, weliswaar in een andere vorm dan die van riem én bretels. Deze controller gebruikte 2 TomTom's in de auto. Echt voor de zekerheid.
Is de strategie van de controller toepasbaar bij innovatie? Kunnen de onzekerheden van innoveren ook zo (dubbel) worden opgevangen?